Trong bài viết này hocthue giới thiệu cách tìm, lựa chọn đề tài luận văn/luận án thạc sĩ luật học để bạn có thể lựa chọn đề tài cho phù hợp. Trong bài viết này hocthue.net sẽ giới thiệu quy trình tìm từ những ý tưởng còn mơ hồ hay quan tâm ban đầu, bài này giới thiệu một số kỹ thuật nhằm mài giũa tư duy, nhận diện vấn đề nghiên cứu, diễn đạt câu hỏi nghiên cứu và thể hiện kết quả đó trong một bản Đề cương nghiên cứu sơ bộ về luận văn luật học/pháp lý.
1. Lựa chọn đề tài nghiên cứu
Người học nghề hoặc mới vào nghề luật sẽ gặp ít nhiều khó khăn trong việc lựa chọn đề tài và diễn đạt câu hỏi nghiên cứu. Bài này giới thiệu những kỹ thuật giúp bạn từ những mối quan tâm còn mơ hồ, dồn nén, mài giũa tư duy để hình thành một chủ đề nghiên cứu. Xa hơn nữa, sau khi đã xác định một đề tài nghiên cứu, bài này cũng giúp bạn nhận diện câu hỏi nghiên cứu của đề tài và thể hiện chúng trong một bản đề cương nghiên cứu sơ bộ.
1.1 Các nguồn ý tưởng cho một đề tài nghiên cứu
Một nền giáo dục hiện đại sẽ thúc ép người học tự hành động, tự lựa chọn lấy đề tài nghiên cứu, tự tổ chức việc nghiên cứu và tự bảo vệ lấy những kết quả nghiên cứu của mình. Suy cho cùng, năng lực quan trọng nhất của con người là năng lực suy nghĩ và hành xử một cách độc lập, tự chịu trách nhiệm, biết nhận biết vấn đề và có khả năng quyết định lựa chọn giải pháp để giải quyết vấn đề. Một con người như vậy biết tự quản lý bản thân và có nhiều cơ hội thành công hơn trong một thế giới cạnh tranh. Điều này càng nên đúng cho luật học, một khoa học góp phần ảnh hưởng đáng kể tới quy tắc ứng xử giữa con người trong cộng đồng. Muốn vậy các bài kiểm tra giữa kỳ, tiểu luận hết môn, đề tài tốt nghiệp đều nên là những dự án nghiên cứu nho nhỏ, do người học tự đề xuất, tự phát triển thành những bài tập nghiên cứu, tất nhiên dưới sự dẫn dắt của người thầy. Không thể thụ động trông chờ thầy phân phát đề tài, từng người học phải chủ động tìm kiếm lấy đề tài nghiên cứu. Ý tưởng cho một đề tài nghiên cứu có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau.
Thứ nhất, ý tưởng đến từ kinh nghiệm cá nhân: Nhiều ý tưởng nghiên cứu xuất hiện từ những quan sát, kinh nghiệm cá nhân, vướng mắc hay trăn trở trong công việc của người học. Với người làm việc trong lĩnh vực ngân hàng, những vấn đề pháp lý liên quan đến tín dụng, thế chấp, bảo lãnh, thu hồi nợ hay phạt mại tài sản là những chủ đề quen thuộc. Khi chọn loại đề tài này, người học đã có sẵn hiểu biết và kinh nghiệm, đôi khi cũng dễ dàng trong truy tìm tài liệu, hy vọng qua nghiên cứu có thể mở rộng, đào sâu tri thức hoặc cũng là dịp đánh giá, kiểm định lại kinh nghiệm cá nhân từ một góc nhìn phê phán.
Thứ hai, Ý tưởng đến từ giới truyền thông: Ý tưởng nghiên cứu cũng có thể đến từ những thông tin từ giới truyền thông. Như tai mắt của xã hội, giới báo chí đứng đắn quan sát, điều tra và phát tán thông tin trong một thế giới truyền thông ngày càng biến đổi. Những vướng mắc trong thực thi pháp luật và nhu cầu cải cách có thể dễ dàng tìm thấy trong vô tận các phương tiện truyền thông hiện đại thời nay. Blog, facebook và vô số mạng truyền thông khác của báo chí công dân đôi khi cung cấp những cuộc thảo luận về Luật Hiến pháp sống động hơn nhiều so với báo chí công khai.
Thứ ba, Ý tưởng đến từ đối thoại với chuyên gia: Ý tưởng nghiên cứu cũng có thể được gợi ý từ giới chuyên gia, ví dụ từ các giảng viên, Luật sư hành nghề, chuyên gia tư vấn, giới công chức, Thẩm phán, Điều tra viên hay Kiểm sát viên. Đối thoại với giới chuyên gia là cách học hỏi, khai thác kinh nghiệm cá nhân tích lũy qua nhiều năm của họ. Tùy theo mức độ sẵn lòng, sự chia sẻ của họ có thể giúp những người mới nghiên cứu rút ngắn đáng kể thời gian mày mò tìm kiếm những chủ đề nghiên cứu.
Thứ tư, Ý tưởng đến từ tạp chí chuyên ngành: Hội đồng học hàm nhà nước của VN từng nằm đều công bố các tạp chí khoa học được công nhận trong ngành luật. Người học có thể tìm ý tưởng nghiên cứu thông qua việc tham khảo các bài nghiên cứu đã được công bố bởi gần 30 tạp chí ngành luật trong nước. Tuy nhiên rất ít tạp chí có dáng dấp một tạp chí khoa học, phần nhiều là thông tin chuyên ngành, trộn lẫn chức năng báo chí, tuyên truyền với chia sẻ từ kinh nghiệm thực tiễn.
Thứ năm, Ý tưởng đến từ nguồn cảm hứng: Vượt ra không gian của báo và tạp chí trong nước, nếu có chút vốn liếng ngoại ngữ, người học có thể nhanh chóng mở rộng tầm mắt bởi vô vàn các nguồn tài liệu nước ngoài. Các bài giảng trên youtube, các tạp chí online, các chỉ số đo lường quốc tế nhanh chóng cho người học một cảm nhận VN đang ở đâu trong thế giới ngày nay. Luật pháp có thể cải cách ra sao để giúp VN gần hơn với các quốc gia tiên tiến, nếu bị thôi thúc bởi niềm cảm hứng sáng tạo đó, người học có thể tự lựa chọn cho mình nhiều đề tài nghiên cứu thú vị.
1.2 Lựa chọn và tiêu chuẩn của một đề tài luận văn luật học hay:
Nguyễn Văn Tuấn giới thiệu một công thức giúp xác định một đề tài hay, cụ thể là đáp ứng 5 tiêu chuẩn FINER. Với nghiên cứu trong luật học, dựa theo 5 chuẩn đó, có thể diễn giải như sau:
Feasible Một đề tài hay nếu có tính khả thi, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu là khả thi trong giới hạn thời gian và nguồn lực của người nghiên cứu.
Interesting Một đề tài hay nếu thú vị, tức là hấp dẫn người nghiên cứu (tùy theo mục đích của họ). Tính hấp dẫn có thể là giúp họ có thêm kinh nghiệm, tri thức và tầm nhìn có lợi cho nghề nghiệp của mình.
Novelty Một đề tài hay nếu có tính mới, ví dụ: mới về ý tưởng, mới về cách tiếp cận, mới về phương pháp, mới về kết quả hoặc cách diễn giải kết quả.
Ethics Một đề tài hay là đề tài tuân thủ hoặc thúc đẩy đạo đức nghề luật phát triển, thúc đẩy công bằng, công lý. (Nếu có nghi vấn về đạo đức, ví dụ nghiên cứu khả năng lách luật, khả năng trốn, tránh thuế, kinh nghiệm xiết nợ mà không vi phạm hình luật, cần tham vấn người có kinh nghiệm).
Relevance Một đề tài hay là đề tài có ý nghĩa xã hội, có khả năng ảnh hưởng, đóng góp cho khoa học pháp lý, cho thực tiễn cuộc sống.
2. Xác định câu hỏi nghiên cứu
Sau khi chọn đề tài, bước tiếp theo là xác định câu hỏi nghiên cứu của đề tài. Rất nhiều đề tài được thực hiện khá tốn kém ở VN song là một tổng hợp của vô số dữ liệu, thông tin, đôi khi chỉ để giải ngân (tiêu tiền) hoặc đáp ứng các yêu cầu về hình thức của các hội đồng chấm để có được học vị, mà tuyệt nhiên không nêu rõ câu hỏi nghiên cứu. Một nghiên cứu khoa học cần chỉ rõ vấn đề nghiên cứu, vì sao phải giải quyết vấn đề đó, nếu nghiên cứu sẽ đóng góp được gì thêm cho khoa học, phương pháp, kết quả và các kiến nghị cụ thể để giải quyết vấn đề đã nêu. Việc xác định câu hỏi nghiên cứu cần rất cẩn trọng, người học có thể xem xét một sốkỹ thuật như sẽ thảo luận dưới đây.
Vấn đề pháp lý: Trong nghiên cứu pháp luật, câu hỏi nghiên cứu thường là những vấn đề pháp lý (legal issues) cần được pháp luật điều chỉnh.
Diễn đạt câu hỏi nghiên cứu:
Sau khi xác định lĩnh vực nghiên cứu (ví dụ: quản trị công ty), người nghiên cứu từng bước diễn đạt rõ dần chủ đề nghiên cứu (ví dụ: thực trạng quản trị các tập đoàn kinh tế nhà nước và kiến nghị cải cách). Qua quá trình thảo luận với những kỹ thuật nêu trên, người nghiên cứu xác định dần các vấn đề nghiên cứu rõ ràng hơn (ví dụ: thực thi quyền sở hữu tại tập đoàn nhà nước chưa rõ ràng, trách nhiệm giải trình của hội đồng quản trị chưa cao, hiệu quả giám sát của ban kiểm soát thấp, sự minh bạch trong quản trị công ty thấp). Vấn đề nghiên cứu có thể là một nan đề (problem), tức là trục trặc trong xây dựng hoặc thực thi pháp luật, song cũng có thể chỉ là một hiện tượng cần pháp luật điều chỉnh (issue, ví dụ sự tham gia của đại diện người lao động trong hội đồng quản trị các tập đoàn và DNNN). Từ vấn đề nghiên cứu cần hình thành dần các câu hỏi nghiên cứu cụ thể (ví dụ: thực thi quyền sở hữu và quản lý vốn tại DNNN cần được quy định như thế nào?). Tùy theo quy mô, một bài nghiên cứu có thể có một hoặc nhiều câu hỏi nghiên cứu.
3. Đề cương nghiên cứu sơ bộ:
Kết quả của quá trình nhận diện vấn đề và diễn đạt câu hỏi nghiên cứu nên được thể hiện trong một bản đề cương nghiên cứu sơ bộ. Tùy theo quy mô, song một bản đề cương nghiên cứu sơ bộ nên có những nội dung dưới đây:
1. Bối cảnh
- Phần này giới thiệu bối cảnh kinh tế, chính trị, xã hội, pháp lý đã làm xuất hiện các vấn đề nghiên cứu. Bối cảnh nên viết từ bao quát tới cụ thể.
2.Vấn đề
- Phần này sơ bộ đánh giá thực trạng pháp luật, đánh giá sơ bộ các tài liệu đã công bố, từ đó nhận diện những trục trặc trong xây dựng và thực thi pháp luật (nan đề/problem) hoặc đối tượng điều chỉnh pháp luật mới, vấn đề pháp luật (legal issue) cần được nhận diện.
3.Câu hỏi nghiên cứu
4.Mục đích và các mục tiêu
5. Phương pháp nghiên cứu luận văn
6. Các nội dung khác
Nếu các bạn có khó khăn về đề tài nghiên cứu luận văn luật học, cần tư vấn về tên đề tài, chủ đề xin liên hệ hocthue.net nhé.